Paragraaf Oekraïnecrisis

Sinds maart 2022 is het oorlog in Oekraïne. Wij hebben als gemeente de taak om Oekraïense ontheemden op te vangen. Inmiddels worden ongeveer 300 ontheemden opgevangen in Wormerland en Oostzaan. Dit vraagt om een flinke inzet van de OVER-organisatie. Alle afdelingen hebben een aandeel in deze forse opgave. De inzet richt zich op het adequaat huisvesten, begeleiden van de ontheemden en hen te voorzien van financiële middelen.

Van korte termijn opvang naar langdurige huisvesting
Per 1 januari 2026 zijn 131.300 Oekraïense oorlogsontheemden bij gemeenten in Nederland geregistreerd. Dat zijn er bijna 12.000 meer dan een jaar geleden. Wekelijks is er nog steeds nieuwe instroom van Oekraïense mensen die een opvangplek zoeken. De uitstroom van Oekraïense ontheemden is minimaal. De bezettingsgraad van alle opvangplekken is 99,8%. Er zijn dus geen opvangplekken beschikbaar. Het Rijk blijft gemeenten stimuleren om nieuwe opvangplekken te realiseren. Met het voortduren van de oorlog en daarmee de rijksopgave van opvang, ligt de focus op locaties waar voor langere tijd duurzame opvang geboden kan worden.

Ontwikkelingen in Wormerland
In Wormerland zijn in 2025 twee nieuwe opvanglocaties gerealiseerd. De voormalige pastorie aan de Dorpsstraat 353 in Wormer wordt vanaf juni jongstleden gehuurd van het kerkbestuur. Na een inpandige verbouwing is het pand in september in gebruik genomen als opvanglocatie voor 20 personen. Ook is in augustus 2025 een pand gekocht aan Torenplein 5-6 in Wormer voor de Oekraïense opvang van 38 personen. Bij de Bordwalserstraat 4 in Wormer is een extra appartement voor 6 personen gerealiseerd. Deze is per 10 november in gebruik genomen.
Al deze opvangplekken waren hard nodig, aangezien de appartementen in de Gele Lisstraat vanaf medio september eindigden door sloop van het complex. We moesten daardoor 34 opvangplekken vervangen. Tot slot hebben we voor 1 gezin van 5 personen uit de Gele Lisstraat een aparte afspraak gemaakt met WormerWonen. Voor dit gezin wordt een sloopwoning in de Peperboomstraat in Wormer gehuurd.
Resumé zijn in 2025 40 additionele opvangplekken gerealiseerd. Daarmee hebben wij maximaal gehoor geven aan de oproep van het Rijk.

Opvanglocaties in Wormerland
In 2025 werd de opvang in Wormerland op zes locaties in Wormer, één in Jisp en één in Wormerveer (via WormerWonen) gerealiseerd. Per 31 december 2025 zijn er in totaal 185 opvangplekken. Daarnaast vangen gastgezinnen een aantal Oekraïense ontheemden op.

De Oekraïense ontheemden zijn als volgt over de gemeente verdeeld per 31 december 2025:

Het verschil tussen het aantal beschikbare bedden en bezette bedden komt doordat gezinssamenstellingen het niet altijd mogelijk maken om een optimale bezetting te realiseren

Overige zaken
Naast de huisvesting zijn op verschillende onderdelen stappen gezet om de opvang zo efficiënt mogelijk te laten verlopen. Zo zijn in 2025 nieuwe contracten gesloten voor het technisch beheer en de maatschappelijke begeleiding.  Gemeenten hebben de regie en verantwoordelijkheid voor het leerlingenvervoer aan Oekraïense leerlingen. Voor deze taak ontvangen we gelden via de algemene uitkering.  

Eigen bijdragen en leefgeld 
Vanaf 1 januari 2025 innen wij de verplichte eigen bijdrage voor volwassen Oekraïners (18 jaar en ouder) met voldoende eigen inkomsten die verblijven in de gemeentelijke opvang. In de periode 1 januari tot en met 30 september 2025 bedroeg deze eigen bijdrage €105 per persoon per maand, met een maximum van €210 per gezin. Deze bijdrage had betrekking op kosten voor gas, water en elektriciteit.

Per 1 oktober 2025 is de eigen bijdrage hernoemd naar exploitatiekosten en verhoogd. Vanaf dat moment bedragen de exploitatiekosten €244,22 per volwassene per maand, met een maximum van twee volwassenen per gezin. Bij de beoordeling hanteert de gemeente Wormerland het uitgangspunt dat werken moet lonen. Daarom wordt bij de inkomensbeoordeling de 115%-norm toegepast, waarbij ontheemden altijd meer overhouden dan wanneer zij uitsluitend leefgeld zouden ontvangen.

Oekraïense ontheemden zonder (voldoende) inkomen ontvangen maandelijks leefgeld. De hoogte van het leefgeld is afhankelijk van de gezinssituatie. Ook Oekraïense ontheemden die verblijven bij gastgezinnen binnen de gemeente hebben recht op leefgeld.

Het proces van leefgeldverstrekkingen en vaststellen en innen van de eigen bijdrage heeft uitvoeringsuitdagingen. De gemeente is namelijk afhankelijk van inkomens- en huishoudgegevens die de Oekraïense ontheemden zelf moeten aanleveren. De uitvoering van dit proces vroeg en vraagt extra ambtelijke capaciteit voor beoordeling, administratie en maandelijkse actualisatie.

Bekostiging vanuit het Rijk
De gemeente ontvangt een vergoeding van het Rijk op basis van werkelijke kosten voor transitie, verbouwing en realisatie van gebouwen voor opvang van deze ontheemden. De exploitatiekosten worden door het Rijk vergoed op basis van het normbedrag. Deze was bij aanvang van de oorlog gesteld op €100 per beschikbaar gesteld bed (plek) per dag. Vanaf 16 oktober 2022 is het normbedrag aangepast naar €83 per plek per dag en vanaf 1 januari 2024 verder verlaagd naar €61 per plek per dag. Vanaf 1 januari 2025 is het normbedrag op €44 per plek per dag vastgesteld. Gemeenten die niet uitkomen met deze vergoeding, kunnen een aanvulling aanvragen bij het Rijk. Uitgangspunt was en blijft dat gemeenten de opvang kostenneutraal kunnen uitvoeren.  
Het verstrekken van ‘leefgeld’ voor personen in de gemeentelijke opvang Oekraïne valt vanaf 2024 niet meer binnen het normbedrag voor de gemeentelijke opvang maar wordt apart afgerekend op basis van werkelijke kosten.

Financieel
De financiën zijn een doorlopend proces. De kosten zijn te verdelen in 3 stromen:

1. transitiekosten voor nieuwe locaties huisvesting: 100% declarabel
2. exploitatiekosten (huur, energie, abonnementen, belastingen, beheer e.d.).
   Hiervoor ontvangen we een normbedrag per beschikbaar bed per nacht: 100% declarabel, eventueel overschot hoeft niet terugbetaald te worden.
3. leefgeldvergoedingen gemeentelijk en particulieren opvang: 100% declarabel
   
   

Reserve Opvang ontheemden
Net als in de jaren 2022-2024 zijn in 2025 de exploitatiekosten lager dan de ontvangen normvergoeding. Het overschot mag de gemeente houden. In 2022 en 2023 zijn de overschotten in de Algemene Reserve gestort (conform raadsbesluit bestemming jaarrekeningresultaat 2023). 
In het Najaarsbericht 2024 is een nieuwe reserve ingesteld voor de Opvang ontheemden (raad dec 2024). Gelden die we over houden op de rijksbijdrage m.b.t. de Oekraïnecrisis worden vanaf 2024 in deze reserve gestort. Over het jaar 2025 hebben we recht op €515.097 meer dan we kosten maakten. Dit overschot is in 2025 in de reserve Opvang ontheemden gestort.