Programma 5 - Leefomgeving

In dit programma worden de doelen en acties en uitgaven en inkomsten geraamd van de activiteiten die Wormerland ontplooit voor het woon-, werk- en leefklimaat binnen onze gemeente. Bij het beheer van de openbare ruimte gaat het zowel om het planmatige beheer als om het ad hoc (dagelijkse) onderhoud. In programma 5 valt qua begroting ook de afdeling Openbare Orde & Veiligheid.

Wormerland is een groene gemeente met dorpen in een open landschap tussen de Zaan en Purmerend. Onze gemeente heeft een aantrekkelijk leefklimaat met een schone en veilige leefomgeving. We willen de gemeente duurzaam onderhouden, en waar nodig verder ontwikkelen en voor de toekomst behouden.
Onze ambitie is een gezonde, veilige en goed onderhouden leefomgeving voor onze inwoners, de bedrijven en verenigingen en een goede bereikbaarheid voor onze bezoekers. In de gemeente Wormerland zorgen we ervoor dat onze openbare ruimte schoon, heel en veilig is.
We hebben een voldoende onderhouden woon- en werkomgeving, die voldoet aan de behoeften van inwoners, bedrijven en verengingen. Wat we doen (en niet doen) moet ertoe leiden dat onze inwoners de inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte met een voldoende waarderen.

Hieronder leest u een toelichting van de verschillen groter dan €25.000 van de producten ten opzichte van de (geactualiseerde) begroting 2025.

Bestemmingsreserve speelplaatsen
Jaarlijks wordt een vast bedrag (€70.000) aan deze reserve toegevoegd en de werkelijke uitgaven van het desbetreffende jaar worden eraan onttrokken. Hierdoor worden schommelingen in de exploitatie voorkomen. De werkelijke onderhoudskosten 2025 zijn €42.312. Dit bedrag is aan de reserve onttrokken.

Bestemmingsreserve onderhoud vaarwegen
Deze reserve is bedoeld voor het baggeren van het binnenstedelijk gebied. Jaarlijks wordt een vast bedrag (€90.000) aan deze reserve toegevoegd en de werkelijke uitgaven van het desbetreffende jaar worden eraan onttrokken. Hierdoor worden schommelingen in de exploitatie voorkomen. De werkelijke kosten voor baggeren in 2025 zijn €7.500. Dit bedrag is lager dan begroot omdat het HHNK geen baggerwerkzaamheden heeft uitgevoerd. Het bedrag van de werkelijke kosten is aan de reserve onttrokken. 

Bestemmingsreserve Onderhoud wegen (HHNK)
In 2024 is het beheer van diverse wegen van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) naar de gemeente overgegaan. De gelden die ontvangen zijn van het HHNK voor het (achterstallig) onderhoud van deze wegen zijn in 2024 in een voorziening gestort. Maar om een voorziening te mogen aanhouden is het verplicht een (vastgesteld) meerjarenonderhoudsplanning te hebben. Van deze wegen is nog geen meerjarenonderhoudsplan vastgesteld. Vandaar dat we de volledige voorziening in 2025 moesten laten vrijvallen. Deze gelden (€1.388.398) zijn toegevoegd aan de nieuwe reserve 'Onderhoud wegen (HHNK)'. (conform raadsbesluit bij het Najaarsbericht 2025, raad dec 2025). Dit is een budgettair neutrale begrotingswijziging. Een voordeel op product '060 Wegen' en een nadeel op programma 40 'Mutaties in reserves'. 

Inloop achterstallig onderhoud wegenbeheer (HHNK)
In 2025 is €800.000 onttrokken uit deze reserve voor het onderhoud van de Engewormer en in 2026 is het restant van deze reserve (€588.398) beschikbaar voor het onderhoud aan de kruispunten Oosterdwarsweg/Noorderweg/Zuiderweg. Als deze werkzaamheden volgens planning verlopen is de reserve eind 2026 leeg en is het achterstallig onderhoud va de overgenomen wegen van het HHNK ingehaald.

Reserve Nog uit te voeren werken
Deze reserve is ingesteld om beschikbaar gestelde gelden voor projecten die aan het eind van een boekjaar nog niet zijn afgerond te reserveren. In de tabel hieronder zijn de gereserveerde gelden per 31 dec 2025 gespecificeerd.

Toevoegingen in 2025
In 2025 is er vanuit het rekeningresultaat 2024 €319.094 toegevoegd aan deze reserve (de nummers 5 t/m 10 uit de tabel hierboven).

Vrijval in 2025
Een deel van de eerder gereserveerde budgetten valt vrij omdat er geen concreet bestedingsdoel (meer) aan ten grondslag ligt (131.674). De vrijgevallen budgetten in 2025 zijn:
*MRA metropoolregio Amsterdam (€62.916) (conform Voorjaarsbericht 2025);
*Deelname G1000 burgerberaad thema 'wonen' (€7.000) (conform Najaarsbericht 2025); 
*Opstellen IHP (€16.765) (conform Najaarsbericht 2025); 
*Wet Kwaliteitsborging bouw (€44.993) (deze vrijval was niet voorzien en zorgt voor een voordeel in de jaarrekening 2025). 

Onttrekkingen in 2025
De werkelijke kosten die zijn gemaakt in 2025 die betrekking hebben op gereserveerde budgetten zijn onttrokken aan de reserve (€23.070). Dit betreft de kosten voor:
*Kerkenvisie (€6.353);
*Wet goed verhuurderschap (€4.996);
*Zaanoeverproject (€11.721)
*Wijkuitvoeringsplan Neck (€30.605).

 Daarnaast was er een reservering voor 'Implementatie omgevingswet' (€245.475). Dit budget is overgeheveld naar de reserve 'Opstellen omgevingsplan' (conform Najaarsbericht 2025).

Reserve brandweerkazerne Wormer
Het doel van deze reserve is om de jaarlijkse kapitaallasten van de brandweerkazerne in Wormer te dekken, zodat deze lasten niet op de jaarlijkse exploitatie drukken. Jaarlijks wordt er €27.201 onttrokken, zo ook in 2025.

Reserve Fonds Duurzaamheidsleningen
Deze reserve is ingesteld voor het verstrekken van duurzaamheidsleningen aan particulieren voor duurzaamheidsleningen aan verenigingen, stichtingen en huurders. De hoogte van de reserve bepaalt het maximaal beschikbare bedrag waar leningen voor verstrekt kunnen worden. De hoogte van deze reserve is dus niet afhankelijk van werkelijke saldi van verstrekte leningen. In 2025 is er €1.843 toegevoegd aan deze reserve (voornamelijk rente). 
Eind 2025 is er €460.132 verstrekt aan duurzaamheidsleningen aan 57 particulieren en €21.158 aan duurzaamheidsleningen aan verenigingen, stichtingen en huurders (1 vereniging).

Reserve Duurzaamheid
Jaarlijks wordt er vanuit deze reserve €25.000 beschikbaar gesteld voor duurzaamheidsinitiatieven, in 2025 is hiervan voor €17.497 gebruik gemaakt.

Duurzame vervanging bedrijfswagens
In het Najaarsbericht 2024 heeft de raad besloten bedrijfswagens (3 busjes en een pick-up truck) duurzaam te vervangen voor elektrische wagens. Elektrische wagens zijn in aanschaf duurder, dus de afschrijvingskosten zijn daarmee ook hoger. De hogere afschrijvingskosten worden conform het raadsbesluit gedekt uit de reserve Duurzaamheid. In 2025 was begroot dat er €8.790 onttrokken zou worden aan de extra afschrijvingslasten, maar in werkelijkheid is de aanschaf van de bedrijfswagens vertraagd en start de afschrijving pas in 2026.

De 3 busjes zijn in 2025 vervangen. Afschrijving start altijd een jaar na ingebruikname, dus in 2026. Dus ook de onttrekking uit de reserve Duurzaamheid om de extra afschrijvingslasten te dekken start in 2026. De geplande vervanging van het pick-up truck is in 2025 nog niet gerealiseerd, afschrijving zal naar verwachting pas starten in 2027 (en dus ook de daarbij horende onttrekking uit de reserve Duurzaamheid).

Bestemmingsreserve bijdrage fietstunnel N515
De gemeente had een reservering van €70.000 staan voor een fietstunnel onder de N515 in de Reserve 'Nog uit te voeren werken'. In 2024 is door de overname van wegen van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) ook geld ontvangen voor deze fietstunnel (€87.500). In 2024 is hiervoor een nieuwe reserve gevormd waar beide bedragen zijn toegevoegd.
In 2025 heeft de raad ingestemd met het project fietstunnel N515 en de Wormerlandse investeringsbijdrage hierin van €487.500. In ditzelfde besluit wordt deze bestemmingsreserve ingezet deels op dit project (€87.500). De overige €70.000 is conform dit raadsbesluit teruggestort in de Algemene Reserve (besluit raad 13 mei 2025).

Bestemmingsreserve Bruggen en kunstwerken (HHNK)
We hadden een voorziening voor bruggen en kunstwerken. Maar om een voorziening te mogen aanhouden is het verplicht actueel meerjarenonderhoudsplanning te hebben. Het huidige meerjarenonderhoudsplan loopt voor de meeste bruggen tot en met 2024. Vandaar dat de volledige voorziening in 2025 moest vrijvallen. Deze gelden (€720.403) zijn toegevoegd aan de reserve 'Bruggen en Kunstwerken (HHNK)'. De werkelijke onderhoudskosten (€119.905) worden onttrokken aan deze reserve (conform besluit Najaarsbericht 2025, raad dec 2025).

Reserve Zaanbrug
Deze reserve is bedoeld om afschrijvingslasten van de Zaanbrug te dekken zodat deze lasten niet op het begrotingssaldo drukken. In 2024 is de Zaanbrug gereedgekomen en betaald. De jaarlijkse afschrijving van de Zaanbrug is gestart in 2025. We schrijven af in 25 jaar. Elk jaar tot en met 2049 wordt 1/25e van de totale kosten van de Zaanbrug (afschrijving) onttrokken aan de reserve Zaanbrug (€326.549). Na 25 jaar is deze reserve leeg.

Reserve Duurzame vervanging openbare verlichting
Ieder jaar wordt er €30.000 vanuit deze reserve beschikbaar gesteld voor het vervangen van openbare verlichting door ledverlichting. Het uitgavenpatroon om tot duurzame vervanging van openbare verlichting te komen verloopt grilliger dan de begroting. Zo waren in 2021 de lasten hoger dan begroot in verband met de duurzame herinrichting van de openbare verlichting Watermuntstraat-Koningsvarenstraat. In 2022, 2023 en 2024 zijn geen kosten gemaakt ten laste van deze reserve. Voor 2025 is de Florastraat tot het Oosteinde voorzien van ledverlichting (€45.690). Dit is onttrokken uit deze reserve.

Egalisatievoorziening Riolering
Deze voorziening dient om de kosten en baten over de jaren te spreiden en egaliseren. Daarnaast is het volgens de financiële regelgeving niet toegestaan de ontvangen rioolheffing aan andere zaken dan riool te besteden. Het reserveren van meeropbrengsten voor latere jaren is wel toegestaan. Aan deze egalisatievoorziening wordt jaarlijks het saldo van het product Riolering toegevoegd of onttrokken.

In 2025 is het nieuwe Gemeentelijk Riool- en Waterzorgprogramma (GRWP) vastgesteld. Dit GRWP heeft vanaf 2026 een effect op de Egalisatievoorziening riolering. Dit komt doordat er nieuwe en herziene investeringen in dit plan staan. Dit raadsbesluit kwam te laat om volledig financieel te verwerken in de begroting 2026. Het directe effect voor de inwoner (lastenverlaging) naar aanleiding van dit GRWP is wel doorgevoerd in de begroting. Vanaf 2026 is de jaarlijkse extra verhoging van 2% bovenop de inflatie niet meer nodig om alle toekomstige rioleringsinvesteringen te kunnen dekken. De wijzigingen uit het GRWP die een effect hebben op deze voorziening worden verwerkt in het Voorjaarsbericht 2026. Na deze verwerking zal de hoogte van de voorziening de komende jaren langzaam dalen. In 2025 is er €307.529 toegevoegd aan de voorziening. Dit was €58.517 minder dan begroot was. 

Voorziening onderhoud wegen (HHNK)
In 2024 is het beheer van diverse wegen van het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) naar de gemeente overgegaan. De gelden die ontvangen zijn van het HHNK voor het (achterstallig) onderhoud van deze wegen zijn in 2024 in een voorziening gestort. Maar om een voorziening te mogen aanhouden is het verplicht een (vastgesteld) meerjarenonderhoudsplanning te hebben. Van deze wegen is nog geen meerjarenonderhoudsplan vastgesteld. Vandaar dat we de volledige voorziening in 2025 moesten laten vrijvallen. Deze gelden (€1.388.398) zijn toegevoegd aan de nieuwe reserve 'Onderhoud wegen (HHNK)'. (conform raadsbesluit bij het Najaarsbericht 2025, raad dec 2025). Dit is een budgettair neutrale begrotingswijziging. Een voordeel op product '060 Wegen' en een nadeel op programma 40 'Mutaties in reserves'. 

zw

Dit zijn de verplichte indicatoren vanuit de BBV.

* https://www.waarstaatjegemeente.nl/mosaic/dashboard/besluit-begroting-en-verantwoording--bbv- (de cijfers op deze website geven aan aantal verwijzing per 1.000 jongeren, de regelgeving verplicht per 10.000 jongeren)
** De meest recent bekende cijfers zijn uit 2024
*** De meest recent bekende cijfers zijn uit 2022 (10,8%)