Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing

In deze paragraaf geven we inzicht in de belangrijkste risico’s die de gemeente loopt en geven we inzicht in het weerstandsvermogen van de gemeente. Onder risico’s verstaan we het gevaar voor (financiële) schade of verlies.

Alle genoemde risico's zijn inschattingen in de hoogte van het risicobedrag. Ook de kans dat een risico zich voordoet is een inschatting. De genoemde bedragen zijn nooit begroot in de reguliere begroting en er zijn ook nooit voorzieningen voor gevormd (want dan zijn het geen risico's meer).

De bedragen worden uitsluitend gebruikt om de benodigde hoogte van de Algemene Reserve te bepalen. Deze berekeningsmethode ligt vast in het beleid. Met deze berekening bepalen we het weerstandsratio. Dat ratio geeft weer in welke mate de gemeente in staat is om haar risico's te dragen. Hoe hoger de Algemene Reserve in verhouding tot de benoemde risico's hoe hoger de ratio.

Deze paragraaf bestaat uit drie delen:

Opvolging opmerkingen accountantscontrole Jaarrekening 2024
De auditcommissie heeft ons gevraagd volgbaar te maken waar we veranderingen aanbrengen in de P&C-documenten waar dit een opvolging betreft op de opmerkingen van de accountant. De accountant heeft bij controle van de Jaarstukken 2024 advies gegeven daar waar mogelijk duiding en toelichting te geven aan het veelvoud van tabellen in deze paragraaf om de lezer te helpen de overzichten te duiden. Om deze reden starten we deze paragraaf met een toelichting van de kengetallen en hun samenhang.

WAT BETEKENEN DEZE VERPLICHTE KENGETALLEN?

De in deze paragraaf berekende kengetallen zijn verplicht volgens de financiële regelgeving (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV)). Deze kengetallen geven inzicht in de financiële positie van de gemeente Wormerland en de zorgen voor vergelijkbaarheid met andere gemeenten. Allereerst lichten we toe wat de 5 kengetallen betekenen, wat het doel ervan is en hoe de kengetallen met elkaar samenhangen.

Totaalscore
We beginnen even met de uitleg van de eindscore. Er zijn in totaal 5 financiële kengetallen die meetellen in de totaalscore (schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen, solvabiliteit, grondexploitatie, structurele begrotingsruimte en belastingcapaciteit). Deze 5 kengetallen zijn volgens de financiële regelgeving (BBV) verplicht te berekenen in de jaarrekening en de begroting. Elk van deze kengetallen zit een berekening onder die tot een percentage leidt. De percentages die de gemeente Wormerland scoort geven in de scoretabel een aantal punten weer. Deze punten zijn een gewogen aantal punten om tot een totaalscore te komen. Het totaal van deze punten geeft een overall beeld van de financiële positie weer van de gemeente Wormerland. Wormerland scoort in totaal 79 punten wat vertaald wordt in ‘Neutraal’ risicoprofiel.

Samenhang tussen de kengetallen
Uit elk van de 5 berekende kengetallen komt een % als uitkomst. De provincie gebruikt de kengetallen als toezichthouder bij de beoordeling van onze financiële positie. De provincie hanteert daarbij de volgende signaleringskaart. 

Hoe werkt de scorekaart?
Dit kunnen we het eenvoudigst uitleggen met een voorbeeld: De gemeente Wormerland scoort op het 1e kengetal (netto-schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) een totaal van 16%. Dan komen we in de categorie 'minst risicovol', omdat 16% lager is dan de genoemde 90%-grens in de tabel. De categorie 'minst risicovol' levert dan 30 punten. Zo vullen we alle 5 de kengetallen in en komen we tot een totaalscore van maximaal 100 punten.

Hoe scoort Wormerland?
Hieronder ziet u bovenstaande scoretabel ingevuld voor Wormerland. Deze tabel is een samenvatting van de tabellen met berekeningen van de 5 financiële kengetallen verderop in deze paragraaf. De roze gearceerde cellen is de score voor de gemeente Wormerland. Licht roze geeft aan welk risiconiveau Wormerland zit bij elk kengetal, donder roze geeft aan hoeveel punten Wormerland daarmee scoort. In de laatste kolom is te zien hoe de Wormerlandse score is. In totaal scoort de gemeente Wormerland 79 punten. Dit totaal is een risiconiveau 'Neutraal'.

Hieronder leggen we kort uit wat de 5 kengetallen betekenen en wat de score inhoudt.

1e kengetal - Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen (= excl. verstrekte leningen)
De netto schuldquote geeft de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie weer. Een hogere netto schuldquote betekent een grotere schuldenlast en dus een grotere druk op de exploitatie. Dit wordt weergegeven in een percentage. Hoe hoger de schuldquote hoe meer risico de gemeente loopt. Wormerland scoort onder de 90% en zit in de categorie ‘minst risicovol’ en krijg je volgens het scoreformulier 30 punten. Zoals hierboven uitgelegd tellen deze punten op tot een totaalbeoordeling van alle 5 de kengetallen samen.

2e kengetal - Solvabiliteitsratio
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Dit percentage geeft aan het Eigen Vermogen als percentage van het Totale Vermogen. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe beter de financieringspositie van de gemeente. De gemeente scoort hiermee alle jaren ‘neutraal’. We scoren hiermee in totaal 27 punten op de totaalbeoordeling van alle 5 de kengetallen samen.

Het solvabiliteitsratio is een belangrijke factor in de bepaling of we wel of niet het surplus mogen inzetten. Het solvabiliteitsniveau moet minimaal 20% zijn om dit surplus te mogen inzetten. Het surplus is het geld wat ‘over’ is in de Algemene reserve waar we niet onze benoemde risico’s van hoeven te dekken. Van dit surplus mogen we 10% inzetten als structurele dekking. Dit is in de begroting 2026 voor €250.000 per jaar ingezet. Zonder deze inzet van het surplus hadden we in de huidige begroting 2026 in het jaar 2029 geen structureel evenwicht.

3e kengetal - Grondexploitatie
De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Dit kengetal scoort als ‘minst risicovol’. We scoren hiermee in totaal 15 punten op de totaalbeoordeling van alle 5 de kengetallen samen.

4e kengetal - Structurele exploitatieruimte
Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten en baten. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn. Hoe hoger dit percentage hoe minder risico de gemeente loopt. Ten alle tijden mogen de structurele lasten niet hoger zijn dan de structurele baten. In de begroting 2026 zijn niet alle jaren structureel in evenwicht, maar wel vanaf 2029. Dit structurele evenwicht is een belangrijke beoordelingsfactor van onze toezichthouder de Provincie.

We scoren als Wormerland wisselend van ‘meest risico’ en ‘neutraal’ tot 2028 en vanaf 2029 ‘minst risicovol’ omdat we vanaf 2029 weer structureel in evenwicht zijn. Alles onder de 0% is niet structureel in evenwicht en alles boven de 0% wel structureel in evenwicht. Geen evenwicht scoor je 3 punten (2025+2026+2028) op de totaalscore, 6 punten als je precies in evenwicht bent (2027) en 10 punten als je wel in evenwicht bent (vanaf 2029). Deze scores tellen weer mee in de totaalbeoordeling zoals hierboven beschreven. De jaarrekening 2025 scoort hierin 6 punten, maar dit kengetal is vooral belangrijk voor de begroting. Of je kan structureel kan voldoen aan je structurele verplichtingen.

5e kengetal - Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden
De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de reinigingsheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden te vergelijken met het landelijk gemiddelde van het jaar daarvoor en dit uit te drukken in een percentage. In2025 scoren we 122%. En is de gemeente dus duurder dan landelijk gemiddeld van het jaar daarvoor. De gemeente Wormerland valt hierdoor in de categorie ‘meest risicovol’ en scoort hiermee slechts 1 punt op de totaalscore.

FINANCIËLE KENGETALLEN
Tot zover de uitleg van wat de kengetallen zijn, waar ze toe dienen en hoe deze in samenhang met elkaar tot een score komen. Hieronder volgen de (verplichte) berekeningen van de financiële kengetallen.

Netto schuldquote
De netto schuld weerspiegelt het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. De netto schuldquote geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie.  Dit kengetal telt niet mee voor het scoreformulier (alleen de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen telt mee).

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Om inzicht te verkrijgen in hoeverre sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven. Op die manier wordt duidelijk in beeld gebracht wat het aandeel van de verstrekte leningen is en wat dit betekent voor de schuldenlast.

Solvabiliteitsratio
Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Deze ratio geeft aan het Eigen Vermogen als percentage van het Totale Vermogen. Hoe hoger de solvabiliteit, hoe beter de financieringspositie van de gemeente.

Kengetal Grondexploitatie
Grondexploitatie kan een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. De boekwaarde van de voorraden grond is van belang, omdat deze waarde moet worden terugverdiend bij de verkoop. De accountant beoordeelt ieder jaar of de gronden tegen een actuele waarde op de balans zijn opgenomen. 

*Er is tijdelijk grond aangekocht in het project Zaandriehoek

Structurele exploitatieruimte
Voor de beoordeling van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt het onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel dan een begroting waarbij structurele baten en lasten in evenwicht zijn.

* Zie voor de specificatie van de incidentele posten en structurele onttrekkingen aan reserves de tabellen in de Paragraaf Financiële positie (structureel begrotingsevenwicht) in deze jaarrekening.

Meerjarig structureel begrotingsevenwicht
Onderstaand vindt u de tabel 'meerjarig structureel begrotingsevenwicht' zoals deze door de commissie BBV is voorgeschreven. Deze wordt verplicht opgenomen in de Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Het meerjarig structureel evenwicht is een belangrijke toetsingsmiddel voor de Provincie om het toezichtregime te bepalen. Dit bepaalt in belangrijke mate hoezeer de gemeente in staat is aan zijn structurele verplichtingen te kunnen voldoen. Deze meerjarige tabel stond altijd al in de begroting (in een iets andere lay-out). Vanaf de jaarstukken 2025 krijgt deze ook een plek in de jaarstukken. Onderstaande tabel is gebaseerd op actuele begrotingscijfers 2026 tot en met 2029. De genoemde begrotingssaldi (F) zijn gelijk aan het Najaarsbericht 2025.

Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden
De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Onder de woonlasten worden verstaan de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit van gemeenten wordt daarom berekend door de totale woonlasten meerpersoonshuishouden in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 en uit te drukken in een percentage.

* Bij de Jaarrekening 2024 OZB-lasten 2024 is uitgegaan van de gemiddelde WOZ-waarde van € 421.000, tegen het eigenaarstarief (0,0979%). Hierin is niet meegenomen dat een deel van de gezinnen geen eigen woning heeft. Niet bekend is hoe dit bij de landelijk gemiddelde woonlasten is verwerkt.

** De heffing van afvalstoffenheffing is een variabele heffing welke bestaat uit een vastrecht voor een meerpersoonshuishouden. Naast dit vastrecht betalen inwoners per ontgrendeling van de (ondergrondse) restafvalcontainer of per aanbieding van een minicontainer van 140 liter of per aanbieding van een minicontainer van 240 liter. Voor de gemiddelde afvalstoffenheffing is gerekend met de waarde genoemd op www.waarstaatjegemeente.nl.

***bron: https://coelo.nl/atlas-lokale-lasten-2025/benchmarks-en-rangnummers-2025/gemiddelde-gemeentelijke-woonlasten-2025/

Bij het opstellen van de Begroting 2025 zijn risico's benoemd. In de Jaarrekening 2025 leggen we verantwoording af welke van deze risico's zich in 2025 hebben voorgedaan.

De beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt per ultimo 2025, in totaal €9.095.742. Als we de beschikbare weerstandscapaciteit afzetten tegen de benodigde (berekend) weerstandscapaciteit €2.547.633 dan is de ratio voor Wormerland 3,90 wat betekent dat de weerstandscapaciteit uitstekend is.

De gemeente Wormerland vindt het belangrijk om risico's goed te beheren. Zo zorgen we ervoor dat problemen geen invloed hebben op ons werk. Dit is een onderdeel van het proces om risico's te beheren. We laten hiermee zien hoeveel geld de gemeente achter de hand heeft voor onverwachte uitgaven.
We beschrijven kort ons beleid voor risicomanagement. Verder geven we een overzicht van de risico’s die we zien, hoeveel geld we hebben om deze risico’s op te vangen en hoe in welke mate we in staat zijn onze risico’s op te vangen. 

Het beleid over hoe we met risico's omgaan, staat in het document 'Beleidskader Risicomanagement en Weerstandsvermogen Wormerland'. Dit beleid is op 19 december 2023 vastgesteld door de gemeenteraad van Wormerland (RV-nummer: 2023/61).
Risicomanagement is een vast onderdeel van onze planning en controle, zowel voor de gemeenteraad, het college van B&W als voor het management. Een goede aanpak van risicomanagement begint bij duidelijke doelen voor projecten en programma's. Het is belangrijk dat iedereen, zowel bestuurders als managers, zich ervan bewust is dat risicomanagement een normaal onderdeel is van het besturen en managen van de gemeente.

Dit betekent dat we voortdurend risico's in kaart brengen, inschatten en maatregelen nemen om ze te beheersen. Het risicoprofiel van de gemeente verandert steeds. Er kunnen nieuwe risico's ontstaan, en bestaande risico's kunnen kleiner worden of verdwijnen.

Conform dit beleid lift de update van onze risico's mee in de reguliere P&C-documenten, één keer in de Begroting en één keer in de Jaarrekening. De meest recente update van ons risico komt uit de Begroting 2026-2029. Dit is dan ook de basis geweest voor de update van deze paragraaf.

In dit gedeelte laten we zien hoe we het weerstandsvermogen van Wormerland berekenen. We vergelijken de benodigde weerstandscapaciteit, zoals vastgesteld bij de risico-inventarisatie, met de beschikbare weerstandscapaciteit. Het resultaat van deze vergelijking laat ons zien wat het weerstandsvermogen is.

Beoordeling ratio weerstandsvermogen
De ratio kan worden beoordeeld met behulp van de onderstaande tabel (weerstandsnorm).

In het beleidskader is vastgelegd dat de ratio minimaal 1,0 moet bedragen (waarderingscijfer C zijnde voldoende) waarbij we ons richten op 1,5. 

De verwachtte beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt per ultimo 2026 in totaal €9.095.742.
Als we de beschikbare weerstandscapaciteit afzetten tegen de benodigde (berekende) weerstandscapaciteit €2.547.633 dan is de ratio voor Wormerland 3,6 wat betekent dat de weerstandscapaciteit uitstekend is.

Met het risicoprofiel van Wormerland kunnen we bepalen hoeveel geld nodig is om alle risico’s te kunnen financieren.

Berekening van de benodigde weerstandscapaciteit 
Het totaalbedrag van eventueel zich voordoende risico’s bedraagt €2.547.633

Berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit 
De grootte van de algemene reserve wordt bepaald op basis van de stand van de Algemene Reserve, zoals vermeld in de goedgekeurde jaarrekening 2025 en meerjarig met verrekening van de saldo's zoals benoemd in het najaarsbericht 2025.

Het (verwachte) verloop van de Algemene Reserve is als volgt:

Risicomanagement en het weerstandsvermogen horen bij elkaar. Het doel van het weerstandsvermogen is dat er geld opzij is gezet om financiële problemen op te vangen als risico's werkelijkheid worden. Kortom, weerstandsvermogen is het geld dat we nodig hebben om risico’s te kunnen betalen.

Het weerstandsvermogen kan worden weergegeven als een weegschaal:

Risico inventarisatie en risicokaart
We hebben de risico's op een gestructureerde manier in kaart gebracht en beoordeeld. In totaal zijn er 18 risico's geïdentificeerd. 

Om beter te begrijpen hoe de risico’s verdeeld zijn op basis van kans en impact, gebruiken we een risicokaart (zie hieronder). De nummers op de kaart laten zien hoeveel risico’s er in elk vakje van de risicokaart zitten. Zo wordt duidelijk hoe de risico’s verdeeld zijn over het groene, oranje en rode gebied.

Een risicoscore in het groene gebied is geen direct gevaar voor het voortbestaan van de organisatie. Risico’s in het oranje gebied verdienen wel aandacht. Ze vormen op zichzelf nog geen groot gevaar, maar na verloop van tijd kunnen ze wel een bedreiging worden. Een risico in het rode gebied vereist directe actie om te voorkomen dat het voortbestaan van de organisatie in gevaar komt.

Toekomstige risico's 

Ontbindingsprocedure bestuurlijke toekomst

In de toekomst zal Wormerland een bestuurlijke richting gaan bepalen. Een mogelijke wijziging in de bestuursvorm kan risico’s met zich meebrengen. Op dit moment is de omvang en impact hiervan nog onzeker, waardoor dit risico niet is meegenomen in de huidige beoordeling. Het wordt wel benoemd, zodat het tijdig kan worden opgepakt zodra er een concreet besluit wordt genomen. Tot dat moment is er geen sprake van een actueel risico.

Verwijdering tijdelijke opvangunits in 2034

In het jaar 2034 moeten de in 2024 geplaatste tijdelijke units voor opvang van Oekraïners weer verwijderd worden. Er is een vergunning voor deze units voor 10 jaar. De kosten die voor de realisatie van deze opvangplek zijn 100% declarabel. In principe vallen de kosten van verwijdering na 10 jaar ook onder dezelfde regels en zouden ook deze kosten 100% declarabel zijn. Onzeker is echter of deze regeling in 2034 nog zal bestaan. Toekomstige kosten kunnen we echter niet declareren bij het rijk, alleen werkelijk gemaakte kosten.

Opvolging opmerkingen accountantscontrole Jaarrekening 2024
De auditcommissie heeft ons gevraagd volgbaar te maken waar we veranderingen aanbrengen in de P&C-documenten waar dit een opvolging betreft op de opmerkingen van de accountant. De accountant heeft bij controle van de Jaarstukken 2024 de opmerking gemaakt dat er een toelichting op en uitwerking van de onderkende risico’s ontbrak. Met deze reden plaatsen we nu vanaf in de P&C-documenten een uitgebreidere tabel van de risico's. Hierin staan nu niet alleen de 'titel' van het risico en het berekende risicobedrag, maar ook de omschrijving van het risico, de beheersmaatregel en hoe het risico is gewaardeerd (kans, impact, scorekleur). 

Naast de financiële risico's heeft de gemeente 7 risico's als niet-financiële  beoordeeld, deze staan weergegeven in onderstaande tabel: