De gemeenteraad heeft in het traject over de bestuurlijke toekomst in februari 2023 het besluit genomen om ‘Het te houden bij zelfstandigheid van de gemeente en investeren in de nul-plus-variant (0+)’. De nul-plus-variant houdt in: doorgaan met onze ambtelijke samenwerking en zo mogelijk intensiveren/uitbreiden met meer deelnemers. In december 2023 heeft de raad een motie aangenomen waarin zij bereid is gezamenlijk met Oostzaan en Landsmeer te onderzoeken hoe tot een goede samenwerking te kunnen komen. De gemeenten die deelnemen bepalen in gezamenlijkheid de onderzoeksopdracht en de gemeenschappelijke verwachtingen die er in de deelnemende gemeenten leven. Daarnaast heeft de raad uitgesproken dat de gemeente Waterland bij voorkeur gevraagd moet worden om deel te nemen aan dit proces.

De gezamenlijke onderzoeksopdracht naar de impact van verschillende samenwerkingsvarianten richt zich op:
1. de impact op de lokale identiteit;
2. de impact op het financiële perspectief en de toekomstbestendigheid;
3. de impact op de lokale- en regionale bestuurskracht.

In mei 2024 zijn de drie raden bijeengekomen en is er een regionale werkgroep gevormd. Deze Werkgroep WOL heeft in de zomer van 2024 een gezamenlijke onderzoeksformulering opgesteld en een passend bureau geselecteerd. Het doel van dit onderzoek is het in kaart brengen van de mogelijkheden, kansen en bedreigingen van deze samenwerking om op basis daarvan op korte termijn te kunnen bepalen of en zo ja, welke vervolgstappen genomen kunnen worden. Eind 2024 levert het bureau een bondig en helder leesbaar eindrapport, waarin een helder antwoord wordt gegeven op de onderzoeksvraag en een concreet handelingsperspectief voor 2025 en verder aan de drie gemeenten wordt geboden.

Resultaat 2025

Begin 2025 is het rapport van VDL aan de drie gemeenten aangeboden. De conclusie uit het rapport is dat de keuze voor één WOL-gemeente van circa 37.000 inwoners niet krachtig en financieel robuust genoeg is. Op basis van het advies van VDL hebben de drie gemeenten samen verkent één grote groen-blauwe gemeente in de vorm van WOL+ (WOL met Edam-Volendam of Waterland) en WOL++ (WOL met Edam-Volendam en Waterland) haalbaar is. De Provincie Noord-Holland is gevraagd te ondersteunen middels een onafhankelijke verkenner. De verkenner heeft gesprekken gevoerd met de gemeenteraden van Waterland en Edam-Volendam over de mogelijkheden en onmogelijkheden voor een groen-blauwe landelijke gemeente. Daarnaast hebben de WOL-raden een aanvullende begrotingsscan laten uitvoeren naar de WOL-variant. Op 15 oktober 2025 heeft de raad de uitkomst bevestigd dat de bestuurlijke samenwerking tussen alleen de drie WOL-gemeenten financieel kwetsbaar is en niet toekomstbestendig. Daarnaast hebben de gemeenten Waterland en Edam-Volendam aangegeven op korte termijn geen interesse te hebben in fusiegesprekken. Daarmee zijn de opties WOL, WOL+ en WOL++ niet haalbaar. De raad heeft ervoor gekozen om verkennende gesprekken te starten met de gemeenten Zaanstad en Purmerend over een mogelijke aansluiting bij één van deze steden. De raad wil de uitkomsten van deze verkenning afwegen tegen de optie van zelfstandigheid. Het college heeft via de motie ‘ Praktisch vervolg Initiatiefvoorstel Bestuurlijke Toekomst de opdracht gekregen om verkennende gesprekken met Purmerend en Zaanstad op te starten gesprekken te voeren met de gemeente Zaanstad en Purmerend, dit af te wegen tegenover de optie zelfstandigheid en voor de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart 2026 met een verslag dan wel advies terug te komen bij de raad. De raad heeft op 10 maart 2026 vastgesteld dat een zelfstandig verdergaand Wormerland niet realistisch en niet haalbaar is. De volgende opties worden in een participatietraject met de inwoners van Wormerland verkend: fuseren met een gemeente in de buurt, zoals Zaanstad of Purmerend of opsplitsen en per dorp kiezen met welke gemeente we willen samengaan.

Elsa gemaild: ter finale check nav opmerking Judith 5 mei 2026: met name is de info uit RB van 26 mrt 2026 erin verwerkt? (Gladys)

Kwaliteit

G

Tijd

G